Dünya’ da ISO 9001 Belgesi Standardı

Blog - 08OCAK'20

Dünya’ da ISO 9001 Belgesi Standardı

Hasan Şahap

Küresel kurumsallaşma adımının kuruluşlarca atıldığı günümüzde, Uluslararası Standart Organizasyonu (ISO) tarafından yayımlanan ve geliştirilen ISO 9001 Kalite Yönetim Sistemi Belgesi Standardı'nın dünyada kullanımı her geçen gün yaygınlaşmaktadır.


Yönetim sistemi genel içerikli standart olan ISO 9001 standardının önemli özelliklerinden birisi; sürekli iyileştirmedir. Bu gelişim için sonuç çıktısı değil, sürecin uygulanması, denetimi ve müşteri memnuniyetini içeren kalite olgusunun oluşturulmasıdır.


Kuruluşların kaynakların yönetilmesi, süreç yönetimi, iç denetimlerle yönetimin değerlendirmesi gerekliliği standardın değindiği konulardır.


Dünya ülkelerinin global ticaret amacı güden kuruluşlarında ISO 9001 Belgesi Standardı ve diğer yönetim sistemleri standartlarının uygulamalarının entegre kullanılması küresel pazarda verimli ve etkili kazanımlar getirmektedir.


ISO 9001 kalite yönetimi sistemi, öncelikle kuruluşlarda bir kalite sistemi gereksiniminin ortaya konması gerektiğini belirtmektedir. ISO 9001’in içerdiği 10 maddelik gereklilikler doğrultusunda şekillendirilen kalite yönetim sistemi uygulamalarının, disiplinli ve sistematik biçimde uygulanması gerektiğidir. ISO 9001 sistemi gerekliliklerine göre yapısını kurmuş olan kuruluşlar dokümante edilmiş bilgi ve kayıtlara dayanan, yoğun ve karmaşık bir sistemden kurtulmuş amaç ve hedefleri doğrultusunda yürüyebilen bir işletme yönetimi hedefler.


ISO 9001 tarafından ortaya konulan müşteri odaklı proses yönetimi ve sürekli iyileştirme modeli, bir PUKÖ (Planlama-Uygulama-Kontrol-Ölçüm) döngü içerisinde tanımlanmaktadır.


PUKÖ döngüsünde amaçlanan hedeflerin gerçekleştirilmesi, etkin kaynak yönetimi ve buna bağlı ürün ya da hizmetlerin standart verilmesinden sonra gerekli ölçüm, analiz, değerlendirme ve iyileştirme çalışmalarının yapılması öngörülmüştür. Sheward döngüsünü metodunu benimseyen ISO 9001 standardı ile ilgili taraflar ve ortaya konulan kriter uygulama faaliyetleri doğrultusunda müşteri memnuniyeti temel çıktı olmaktadır.


Kalite yönetim sistemi içerisinde sürekli veri ve bilgi akışı mevcuttur. Yönetim sisteminin sürekliliği ve geliştirilmesi için, gerekli iç ve dış bilginin sağlanması ve etkin yönetimi ön plandadır. Risk tabanlı bir yönetim anlayışıyla, müşteri memnuniyetini odağına alan yönetim sistemi, bu memnuniyetin ölçümlenmesi, analizi ve iyileştirilmesini yönetimin sorumluluğu şeklinde tanımlamış ve beklentilerini Liderlik maddelerince Yönetimden talep etmiştir. Yönetim sistemi çıktılarının geri bildirime dönüşmesi ile elde edilen verilerle beslenen yönetimin, kaynakları etkin bir şekilde kullanarak, ürün ya da hizmetleri gerçekleştirmesi öngörülmüştür.


Ürün ya da hizmet gerçekleştirirken müşteri şartları ve dış faktör koşul ve şartları kuruluş faaliyetine girdi olarak yansıtmayı gerektirmiştir.


Dünyada ISO 9001 Belgelendirmesi anlattığımız kriterlerin ortaya konma aşamasında hemen sonra gelen Belgelendirme aşamasıdır. Standarda uygun dokümante edilmiş bilgi ve faaliyetlerin uygunluğunu ortaya koymak için denetleme gerekmektedir.


Bu denetimler 2 aşamada gerçekleşmektedir. 1. Aşama dokümante edilmiş bilgi ve bu uygunluğun sağlanmasının hemen ardından 2. Aşama saha denetim faaliyetleri olarak gerçekleşir. Her 2 denetimi uygun neticelendiren kuruluş ISO 9001 Belgesini almaya hak kazanır.


Bu kazanımlar Dünya pazarı ve ürün-hizmet serbest dolaşımı açısından önemlidir. Sertifikalanmış tescilli ürün-hizmet Global Pazar açısından hem gerekli hem de aranan bir yapıdır. Pazarlara girmek avantaj sağlarken aynı zamanda da finansal kazanım demektir. Dünyada ISO 9001 belgesi genellikle istenen ve çalışma şartlarının olmazsa olmazlarından birisidir.


Dünya ülkeleri ve kuruluşları ISO 9001 standardını ISO tarafından yayınlanan orijinal dil İngilizce ve birkaç alternatif dilde yayımlamaktadır. Ülkeler bu standardı alıp kendi ülke normlarında kendi dillerine uyumlaştırmaktadırlar. Ancak, anlam ve kasıt değişiklikleri olmadan bire bir çeviri şarttır. Kendi dilleri ile uygulanan bu standart, dünyada aynı şekilde farklı dillerde uygulanan nadir standartlardandır.


ISO 9001 BELGESİ’ NİN GLOBAL EKONOMİSİ


Kalite belgesinin uluslararası alanda yaygınlaşan üretici ve tüketici tarafından tercih edilen bir hal alması ile birlikte bu belge pazarının oluşturduğu büyük ekonomi merak konusu olmuştur.


1993 yılından bugüne iş hayatımızda yer alan bu belgelerin 26 yıldaki büyük gelişimi bu ekonomiyi doğurmuştur.Sektörel ayrım ya da genel anlamda 39 EA Kodu kategorisinde yer alan sektörlerin tercih ettiği bu sertifikaların satış rakamları farklı ülkelerde hatta farklı kıtalarda büyük farklılıklarda gösterse neticede ortalama bir fikir edinmemizi sağlayan dikkat çekici haldedir.


Bu arada sertifika ekonomisinin yanında paralel olarak yürüyen belge ve danışmanlık kalemlerinden birisi olan ISO 9001 danışmanlık sektörü de azımsanmayacak ölçüde gelişme göstermiş ve belge ekonomisindeki öneminin de sertifika kadar olduğu neticesine varılmıştır. Ülkemizde her ne kadar uygun çalışan ve sayıları fazla olmayan profesyonel danışmanlık şirketleri hariç genel itibarı ile her sektörün sorunlarından olan merdiven altı tabiri danışman-danışmanlık şirketi danışmanlık adı altında sertifika pazarlamacılığı yapmaktadırlar.


Farklı coğrafyalarda ya da gelişmişlik farkları olan ülke veya bölgelerde farklı farklı belgelendirme uygulamalarının olduğu görülmektedir. Ülkemizde olan sistemsiz sertifika satışları Çin, Hindistan, Avustralya gibi ülkelerde de görülmektedir. Ancak sertifika ile yeni yeni tanışan ve ekonomisi ileri ülkelerde sistem denetimleri karşılığında sertifikalandırma uygun yürütülebilmektedir.


Satış ekonomisindeki bu farklılıklar vahşi kapitalizmin global kazanımıdır. Para odaklı insan ve işletme kaynakları belgelendirme sektörünü de kolay para kazanılan pazar algısı ile yozlaştırılan sektör, IAF-Uluslararası Akreditasyon Forumu üst otorite kuruluşun 2020 için planladığı dijital sertifika, yetkin-kayıtlı sertifika yapısı ile düzelecek bir yola girmiştir.


ISQ Belgelendirme olarak yapmış olduğumuz analiz, araştırma ve çalışmalara istinaden dünya genelinde verilen belge sayıları, tahmini danışmanlık giderleri gibi unsurları değerlendirmeye çalışarak tahmini bir ISO 9001 Belge ekonomisi çalışması ortaya koyuyoruz.


Çalışmalarımız, ISO-Uluslararası Standart Organizasyonu verilerini ve global sektör pazar ve finansman tecrübelerimiz ile bir araya getirip bu ekonominin boyutunu yaklaşık olarak ortaya koymaktadır.


Bu ekonominin dikkat çekici bir durumu, sertifikaların %85’ inin Avrupa (%37), Doğu Asya ve Pasifik (%48) ülkeleri tarafından verildiği ve kullanıldığı ile karşılaşılmış olmasıdır.


2017 yılı verileri dikkate alındığında 1.057.000 adet sertifikanın satışı gerçekleştirilmiştir. Bu sertifika fiyatlandırmalarında 2’ li 3’ lü vb. gibi varyasyonlar da dikkate alınarak bu sertifikaların ortalama ülke farklı fiyatları ile varyasyonlarında 1,8 milyar dolarlık bir rakam ve bu rakama ilave olarak 700 milyon dolar danışmanlık kalemi de eklenince yıllık yaklaşık 2,5 milyar dolar gibi bir ekonomi oluşmaktadır.


Gelecekte bu rakamların katlanarak artacağını düşündüğümüz bu sertifikalar daha zor ve spesifik hale büründürülüp fiyatları kat be kat artacak öngörümüzü de belirtiriz.


ISO 9001 BELGESİ PAZARININ BÜYÜKLÜĞÜ


Uluslararası bir belge olan yönetim sistemi pazarının çok büyük olduğunu söylemek yanlış olmaz


Basit değerlendirme ile sadece Türkiye’ de kuruluşların belge sayısına bakıldığında pazarın sanılandan daha büyük olduğu görülmektedir. ISO 9001 belgesini almak için de ne kadar zaman harcandığını düşünürseniz pazarın çeşitliliği ve büyüklüğünü görmüş oluruz.


Büyük pazarlarda kurallar gün geçtikçe karmaşık bir hal alır, beklentiler ve talepler de bu oranda artar. Buna bağlı olarak Danışmanlık, Eğitim, Belgelendirme ve Denetim gibi hizmet alanları bu zor ve karmaşık yapıda etken olarak yer alır.


Zorlu ve karmaşık yapısına rağmen bahsedilen ana sektörlerde iş kolları oluşturmuş ve sektörel yayılımı sağlamıştır.


Belgelendirme gereksinimi olarak sadece vergi kaydı olan kuruluşların ihtiyacı düşünüldüğü zaman dünya üzerindeki tüm kayıtlı kuruluşlar potansiyel müşteri ve küresel bir pazarı işaret etmektedir.


Soru: iso 9001 belgesi pazarda yer almak için gerekli midir?


Cevap: Evet iso 9001 belgesi kayıtlı ve talep edilen bir kurumsal gereksinim olduğu için kuruluşların Pazar elde etmesi ve tercih edilmelerine neden olur.


İŞ DÜNYASI İÇİN ISO 9001 BELGESİ


İş yaşamı ve yönetim sistemi olgusu uzun vadede çok kritik kriterler ve sonuçlarla çok yakın bağ içerisindedir.


Kuruluşunu ISO 9001 belgesinden yoksunsa ve kaliteli ürün ve/veya hizmet üretiyorsanız, iş yönetimi yazılım sisteminiz vb. yoksa ve bu eksiklere rağmen kuruluşunuzda bilgi, yetkinlik, farkındalık oluşturmuş iseniz ve kuruluşunuzdaki bilgiyi maliyet etkinliği olacak şekilde yönetebiliyorsanız o zaman hiçbir sorununuz olmayacaktır.


Ancak kuruluşunuzun iş dünyasındaki prestiji, yapısı, yönetimi vb. durumların tescili için illaki olmazsa olmaz belgelerin başında iso 9001 gelmektedir. Bu belge gerekleri gerektiği gibi yapılmaz ise zaman içinde kuruluşun en güzel bölümünde asılı kağıt parçaları haline gelir. Bunun nedeni hem çok sayıda kuruluşta ve rakip kuruluşlarda bu belgeler vardır ve hem de insanlar artık bu belgelerin göründükleri kadar önemli olmadığını anlamışlardır.


Günümüzde kuruluşların gerçek performansları önem kazanmıştır. Yüksek kalitede ürünleri düşük maliyetle üretip üretmediğinizle ilgilenilmektedir. İş dünyası için geçerli olan asıl standart maalesef bu gerçektir. Kaliteli ürününüz varsa, müşteri ihtiyaçlarına hızla yanıt verebiliyorsanız ve maliyetiniz de düşükse yeterlidir. Müşteriler de sertifikalardan çok bunları isterler.


Tüm bu istek ve durumlara bağlı olarak yine de iş dünyası hem global kalite tescillerini ihtiyaç duymasalar bile yaptırmakta hem de bu sertifika gereklerini karşılamaya çalışmaktadırlar.


Soru: İş Dünyası için iso 9001 belgesi önemli midir?


Cevap: Müşteri memnuniyeti gerekleri ve kurumsal prestij açısından tescil ortaya koymakla birlik te artık günümüzde olmazsa olmaz önemde değildir.